Anna's Hoeve heeft een "educatieve grondwatermeter"

donderdag 31 januari 2008

Half oktober zijn er in de regio Gooi en Vechtstreek drie educatieve grondwatermeters geplaatst: bij het Naardermeer, langs het fietspad bij 't Bluk op de Zuiderheide, en in natuurgebied Anna's Hoeve. De grondwatermeter in Anna's Hoeve is geplaatst op 17 en 18 oktober, bij de "slenk" in de Speelweide die is gegraven na de saneringen ter plaatse. Een vierde meter zal nog worden geplaatst in de Zanderij Crailoo nabij de Natuurbrug.  

Er staan in ons land al bijna 100 van die grondwatermeters. Op maandagmiddag 10 december zal de meter in de Zanderij feestelijk worden onthuld als de 100e in Nederland.  Het plaatsen van deze meters is het belangrijkste onderdeel van project "Water in de Peiling". In de provincie Noord-Holland is dat project gestart in 2005. Het wordt financieel mogelijk gemaakt door bijdragen van o.a. de provincie, het Prins Bernhard Cultuurfonds, het Hoogheemraadschap AGV (dienst Waternet) en de waterleidingbedrijven (in het Gooi met name Vitens, dat Hilversum van drinkwater voorziet).  

Deze bovengrondse grondwatermeters worden geplaatst om bezoekers van de natuurgebieden te laten zien hoe hoog het grondwater staat en wat de mogelijke gevolgen zijn. Het zijn roestvrijstalen buizen met ruitjes, waarop voorbijgangers kunnen aflezen hoe hoog het grondwater onder hun voeten staat. De stand van het grondwater wordt altijd aangegeven vanaf het maaiveld. Het maaiveld is het grensvlak tussen bodem en lucht.  

De grondwatermeters zijn ontworpen door de Groningse kunstenaar Martin Borchert. De buis is van roestvrij staal, de palissade van larixhout. Bij elke grondwatermeter staan twee tekstborden. Op het linkerbord staat bij elke meter in Nederland dezelfde tekst. Deze legt uit wat grondwater en wat verdroging is. Het rechterbord heeft betrekking op het gebied waar de grondwatermeter staat.  Wat er op de panelen in Anna's Hoeve staat vindt u hieronder.  

Foutje

In de voorbereidingen voor de meter in Anna's Hoeve is iets misgegaan. De diepte van het grondwater ter plaatse is  verkeerd ingeschat. Tijdens plaatsing bleek het grondwater ca. 200 cm onder het maaiveld te zitten. Maar dat is de allerhoogste waarde die die de peilbuis kan weergeven! De meter is nu dus alleen afleesbaar wanneer het grondwater LAGER staat dan 200 cm onder de grond. Staat het peil hoger dan is er aan de meter niets af te lezen. Het probleem is gesignaleerd en er wordt gewerkt aan een oplossing.

Op de panelen van de grondwatermeter in Anna's Hoeve staat de volgende tekst

Dit is een grondwatermeter

De meter laat zien hoe diep het grondwater onder je voeten zit. De stand van het grondwater is niet altijd gelijk en kan morgen anders zijn dan vandaag.  

Wat is grondwater

Overal in de bodem kom je grondwater tegen. Soms moet je diep graven en soms staat het zo hoog dat je natte voeten krijgt. In de zomer staat het grondwater lager dan in de winter. Dat komt omdat planten in de zomer water opzuigen. Het water verdampt via de bladeren van de planten. Het grondwater wordt in de winter weer aangevuld. Regen sijpelt dan door naar het grondwater.  

Nederlandse bodem steeds droger

Voor 1960 stond het grondwater op veel plaatsen te hoog voor landbouw, woningbouw en wegen. Sinds die tijd hebben we in Nederland veel sloten uitgediept en meer en krachtiger gemalen gebouwd om het water sneller af te voeren. Ook werd er steeds meer grondwater gebruikt om drinkwater van te maken. Daardoor trad verdroging op.  

De natuur heeft dorst

Planten en dieren hebben voldoende grondwater nodig om te kunnen overleven. Door het dalen van de grondwaterstand verdroogt de natuur op steeds meer plaatsen.  

Natuurgebieden weer natter

Vanaf 1990 worden maatregelen genomen om de verdroging van natuur tegen te gaan. Drinkwaterwinningen zijn verminderd en waterpeilen in sloten rond natuurgebieden zijn verhoogd. Dit vergt veel zorg en een lange adem want de natuur moet nat zijn maar kruipruimtes van woningen en landbouwpercelen in de omgeving mogen juist niet te nat worden.  

Gewenste grondwaterstand

Op de meter is in het groen aangegeven wat de beste grondwaterstand is voor de planten en dieren die hier leven. Wanneer het grondwater langere tijd in het gele of rode deel van de meter staat, is dat te laag of te hoog voor de natuur.

Vijverfeiten van Anna's Hoeve

Je staat hier bij Anna's Hoeve, een vijver die ligt in een laag gedeelte van de Heuvelrug.

Het is een siervijver, in 1932 door de gemeente Hilversum aangelegd om werk te verschaffen.

Architect Dudok maakte het ontwerp. De vijvers zorgden ook voor infiltratie van afvalwater in de bodem. Dit afvalwater voldeed niet aan de recente zuiveringseisen en daardoor vervuilden de vijverbodems. Deze worden nu gesaneerd. Tegenwoordig komt er alleen goed gezuiverd water en regenwater in de vijvers.  

Het regenwater van daken en straten stroomt vanaf de heuvels in Hilversum (Trompenberg, Boomberg, Hoogt van 't Kruis) deze kant op. Een belangrijkste functie van de vijvers is dan ook het opvangen van overtollige regenwater uit Hilversum.  

Het waterpeil in de vijvers (en deze peilbuis) stijgt als er veel regenwater uit Hilversum komt. Het waterpeil daalt weer door het wegzakken van het water in de grond en door verdamping.  

Het water in de vijvers zakt naar het grondwater van de Heuvelrug. Vervolgens stroomt het grondwater onder Hilversum door naar de Vechtplassen. Anna's Hoeve is dus belangrijk voor de ondergrondse watervoorziening van de natte natuurgebieden in het westen, zoals de Kortenhoefse- en Loosdrechtse Plassen.  

Door klimaatverandering wordt meer en "extremere" neerslag verwacht. Dan worden plekken als deze nog belangrijker voor tijdelijke waterberging.  

Anna's Hoeve

De plantengroei die je in Anna's Hoeve ziet, is gewend aan de wat hogere grondwaterstand. Deze is afhankelijk van het regenwater. Als het water langere tijd heel hoog staat, kunnen planten en dieren verdrinken. Als de grondwaterstand ruim onder het grondoppervlak staat, dan is het onbereikbaar voor planten. Ze zijn dan afhankelijk van 'hangwater' dat in de bodem blijft 'hangen'. Er is dan een grote kans op verdroging  (rode zone).  

Wat geeft de peilbuis aan?

Groen               2,00 - 3,50 m                Peil is hoog, gunstig voor de natuur

Geel                 3,50 - 3,70 m                Peil is normaal

Rood                3,70 - 4,00 m                Peil is erg laag, kans op verdroging

Voor meer informatie: www.waterindepeiling.nl  

Deze meter is opgenomen in het grondwatermeetnet van de Provincie Noord-Holland  

Milieufederatie Noord-Holland

Provincie Noord-Holland

Waternet

IVN  

Tot zover de tekst op de panelen van de grondwatermeter

Bij deze tekst valt wel wat op te merken.

De bewering "Tegenwoordig komt er alleen goed gezuiverd water en regenwater in de vijvers" is onjuist. Er komt géén gezuiverd rioolwater in de vijvers. Het water uit het regenwaterriool is niet gezuiverd, maar licht verontreinigd door straatvuil (o.m. hondenpoep, gemorste olie, autoshampoo en slijpsel van autobanden) en door verkeerde rioolaansluitingen.

De Speelweidevijver waar de meter in de buurt staat is niet in 1932, maar pas in of omstreeks 1942 gegraven. De aanleg van vijvers in Anna's Hoeve is trouwens pas in 1933 begonnen.

Grondwatermeter op de Speelweide van Anna's Hoeve.
© Martin Borchert, 2002 c/o Beeldrecht Hoofddorp.

In deze omgeving staat in "ons" Anna's Hoeve de grondwatermeter.

Er was bijna direct al belangstelling voor, getuige de onderstaande foto's.